Βασίλειος Β'. Βουλγαροκτονος Μικρογραφία από χειρόγραφο ψαλτήρι του 11ου αιώνα,Βενετία Μαρκιανή Βιβλιοθήκη
«Βασίλειος Β' ο Βουλγαροκτόνος
Ο Τελευταίος Κοσμοκράτορας του Ελληνικού Κόσμου»
Χίλια Χρόνια Αθανασίας (1025–2025)
Χίλια χρόνια συμπληρώνονται από τότε που ο Βασίλειος Β΄, ο σκληροτράχηλος στρατιώτης-αυτοκράτορας, πέρασε στην αθανασία και έγινε θρύλος στους αιώνες. Τέτοιες μέρες στις 15 Δεκεμβρίου 1025 η Κωνσταντινούπολη αποχαιρέτησε όχι απλώς έναν κυρίαρχο, αλλά τον άνθρωπο που ύψωσε για τελευταία φορά τον Αυτοκρατορικό Ελληνισμό στο μέτρο της αρχαίας της δόξας. Δεν έζησε ως αυθέντης έζησε ως στρατιώτης. Δεν κυβέρνησε ως αυταρχικός,κυβέρνησε ως φρουρός ενός πολιτισμού.Δεν άφησε πίσω του χρυσά παλάτια,άφησε ένα κράτος αρραγές, εύρωστο, ειρηνευμένο και ισχυρότερο από οποιαδήποτε άλλη δύναμη της εποχής.
Ο αείμνηστος σπουδαίος Βρετανός βυζαντινολόγος Steven Runciman θα γράψει:
«Ποτέ άλλοτε, μετά την εποχή του Ηρακλείου, η Αυτοκρατορία δεν έφθασε σε τέτοιο εύρος και τέτοια ευημερία όσο στο τέλος της βασιλείας του Βασιλείου Β΄». Για σχεδόν μισό αιώνα ο Βασίλειος Β΄ πολέμησε ακατάπαυστα.
Όπως σημειώνει ο έτερος εξίσου μεγάλος Ρώσος ιστορικός George Ostrogorsky:
«Η βασιλεία του σφράγισε την τελευταία ηρωική εποχή του Βυζαντίου,μια εποχή που άρχισε με τον Ηράκλειο και έκλεισε με τον Βασίλειο». Και πράγματι, δεν υπάρχει άλλος αυτοκράτορας στην παγκόσμια ιστορία που να πολέμησε και να νίκησε τόσους διαφορετικούς εχθρούς:
Βουλγάρους και όλους τους Σλαβικούς σχηματισμούς των Βαλκανίων Άραβες στη Συρία, στη Μεσοποταμία και στην Ανζάρβα Σαρακηνούς της Κρήτης και της Κιλικίας Νορμανδούς στη Νότια Ιταλία Γεωργιανούς, Ίβηρες και Αρμένιους στον Καύκασο εσωτερικούς στασιαστές,επαναστατημένους εξέχοντες βυζαντινούς οίκους (Φωκάδες, Σκληροί, Μαλεΐνοι, Κουρκούες)
Ο προσφάτως μακαρίτης Βρετανός ιστορικός John Julius Norwich σημειώνει:
«Σε όποιο μέτωπο κι αν εμφανιζόταν, η αυτοκρατορική παρουσία του Βασιλείου έγειρε την πλάστιγγα της ιστορίας». Ωστόσο η εκστρατεία του εναντίον του Σαμουήλ και του βουλγαρικού κράτους είναι από τις πλέον συγκλονιστικές της μεσαιωνικής ιστορίας.
Ο Γερμανός ιστορικός Ferdinand Gregorovius θα γράψει: «Ο Βασίλειος γνώριζε ότι καταστρέφοντας το Βουλγαρικό κράτος εξασφάλιζε μία νίκη του Ελληνισμού επί των Σλάβων». Η μάχη στο Κλειδί (1014) υπήρξε καταλυτική.
Ο Γάλλος Βυζαντινολόγος Gustav Schlumberger σημειώνει πως «έπειτα από τη νίκη εκείνη, ο Βασίλειος δεν είχε πια αντίπαλο στα Βαλκάνια». Η βουλγαρική εξουσία κατέρρευσε, η Μακεδονία και η Θράκη εξασφαλίστηκαν οριστικά και ο ελληνικός χαρακτήρας της περιοχής διασώθηκε για αιώνες ακόμη. Και μόνο για τα στρατιωτικά του κατορθώματα, θα είχε ήδη μείνει στην ιστορία.Αλλά ο Βασίλειος δεν έμεινε εκεί,στάθηκε και ο μεγαλύτερος κοινωνικός μεταρρυθμιστής της μέσης βυζαντινής περιόδου. Η Βρετάνιδα ιστορικός της ύστερης αρχαιότητας Judith Herrin τον περιγράφει ως:
«προστάτη των φτωχών, πάτρωνα των τεχνών και των γραμμάτων και ακούραστο προστάτη του λαού». Με δύο καθοριστικές μεταρρυθμίσεις:
Η Νεαρά του 996 ,"Περί των δυνατών" κατήργησε τη χρησικτησία 40 ετών που επέτρεπε στους μεγαλογαιοκτήμονες να αρπάζουν γη.Έτσι η γη επέστρεψε στους μικροϊδιοκτήτες και το κράτος αναγεννήθηκε. Το Αλληλέγγυο (1002),με την σειρά του υποχρέωσε τους πλούσιους να πληρώνουν μέρος των φόρων των φτωχών, εμποδίζοντας την οικονομική κατάρρευση των μικρών κοινοτήτων.
Ο Μιχαήλ Ψελλός θα γράψει σχετικά: «Την αριστοκρατία καθαιρέσας, ισότιμον προς τας λοιπάς τάξεις κατέστησε». Με τη διπλωματική του ιδιοφυΐα εξασφάλισε τον εκχριστιανισμό των Ρως του Κιέβου κατοχύρωσε τη συμμαχία με τη Βενετία ενσωμάτωσε Σερβία, Κροατία και Δαλματία στη σφαίρα επιρροής,σταθεροποίησε την Ανατολή χωρίς αχρείαστες πολεμικές περιπέτειες.
Το αποτέλεσμα ήταν μια αυτοκρατορία πανίσχυρη, ενιαία και οικονομικά ακμαία. Ο Αμερικανός ιστορικός Warren Treadgold σημειώνει ότι ο Βασίλειος άφησε στα ταμεία «το μεγαλύτερο συσσωρευμένο πλεόνασμα που γνώρισε η μεσαιωνική Ευρώπη». Επί των ημερών του εκτός των άλλων δημιουργήθηκε,το Μηνολόγιο του Βασιλείου Β΄. Ένα από τα τελειότερα εικονογραφημένα έργα της βυζαντινής τέχνης.
Ο Ρώσος βυζαντινολόγος Kazhdan το χαρακτηρίζει «ανεκτίμητο κόσμημα της μακεδονικής αναγέννησης». Ο κόσμος του Βασιλείου δεν ήταν μόνο 🗡️ και οχύρωση ήταν και τέχνη, λόγος, ευσέβεια, σοφία και τάξη.
Χωρίς υπερβολή, το 1025 η Αυτοκρατορία της Ρωμανίας ήταν το ισχυρότερο, πλουσιότερο και πιο πολιτισμένο "κράτος" της οικουμένης. Όπως γράφει ο Γάλλος ιστορικός Charles Diehl, τα σύνορά του έφθαναν από τον Δούναβη έως την Κρήτη από τον Καύκασο έως τον Ευφράτη από τη Δαλματία έως την Αρμενία κυριαρχία στην Κάτω Ιταλία, επιρροή στη Σικελία, στους Ρως, στη Σερβία, στην Κροατία και στη Βενετία.
Ο Schlumberger συνοψίζει:
«Ουδέποτε από τους χρόνους του Ιουστινιανού και του Ηρακλείου υπήρξε η Αυτοκρατορία τόσο ισχυρή». Για τους Έλληνες του 12ου αιώνα, όπως μαρτυρεί ο Χωνιάτης, δύο ήταν οι πραγματικά μεγάλοι αυτοκράτορες,Ο Ηράκλειος και ο Βασίλειος Β΄!! Σήμερα, χίλια χρόνια μετά, η θέση του παραμένει ακλόνητη. Ο Schlumberger έρχεται να συμπληρώσει για ακόμη μια φορά: «Με τον θάνατο του Βασιλείου Β΄ εξέλειπεν η μεγαλυτέρα και ενδοξότερη φυσιογνωμία του Μεσαιωνικού Ελληνισμού».
Ο Βασίλειος Β΄ δυστυχώς δεν άφησε απογόνους. Άφησε όμως ακέραιη Αυτοκρατορία άφησε ιστορία,άφησε φως. Ήταν ο τελευταίος ηγεμόνας που κατόρθωσε να φέρει το Βυζάντιο στο ύψος της παλαιάς Ρώμης. Ήταν ο φύλακας της ελληνικότητας των Βαλκανίων.
Ήταν ο αδάμαστος στρατιώτης που κοιμήθηκε με την πανοπλία του. Ήταν ο τελευταίος Μέγας του Ελληνισμού. Και γι’ αυτό, χίλια χρόνια μετά,
ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος δεν ανήκει απλά στο παρελθόν αλλά στην Αιωνιότητα!!»
✍ Στυλ. Καβάζης