Ευσέβεια προς Τους θεούς
ἀλλ’ ἐν νοῷ τόδ’ ἔχετε, τὴν εὐσέβειαν πρὸς τοὺς θεοὺς φυλάσσειν· τἆλλα γὰρ πάντα δεύτερά ἐστι Ζηνὸς ἐκτὸς πατρός.
ἡ γὰρ εὐσέβεια τοὺς βροτοὺς συνοικεῖ, κἄν ζῶσιν, κἂν θάνωσιν, οὐδέποτε λείπει.
Αυτό να κρατάτε πάντα στον νου σας, όταν πατάτε ξένη γη: να φυλάσσετε την ευσέβεια προς Τους θεούς. Γιατί όλα τ’ άλλα είναι δεύτερα μπροστά στον πατέρα Δία. Η ευσέβεια συνοδεύει τον άνθρωπο και όσο ζει και αφού πεθάνει· ποτέ δεν τον εγκαταλείπει.
Στον Φιλοκτήτη ο Σοφοκλής αφήνει να ακουστεί ένας λόγος λιτός, σχεδόν ήσυχος, αλλά βαρύς όσο η μοίρα. «Ἀλλ’ ἐν νοῷ τόδ’ ἔχετε», λέει, ζητώντας όχι απλώς προσοχή, αλλά ΜΝΗΜΗ ΨΥΧΗΣ· να φυλάσσεται, ακόμη και μέσα στη δίνη του πολέμου και της λεηλασίας, η εὐσέβεια προς Τους Θεούς ! Διότι όλα τα άλλα, όσα οι άνθρωποι συνήθως ονομάζουν κέρδος, νίκη, ανάγκη ή σκοπιμότητα, στέκονται δεύτερα μπροστά στον Δία Πατέρα, την αρχή της τάξεως και του μέτρου. Η εὐσέβεια, συνεχίζει ο ποιητής, δεν είναι ένδυμα περιστασιακό· συνοδεύει τον άνθρωπο όσο ζει και δεν τον εγκαταλείπει ΟΎΤΕ μετά τον θάνατο.
Στον λόγο αυτόν δεν μιλά απλώς η τραγική ηθική, αλλά μια βαθύτερη, μεταφυσική βεβαιότητα. Η εὐσέβεια ΔΕΝ παρουσιάζεται ως φόβος απέναντι στο θείο ούτε ως τυπική συμμόρφωση σε ιερά έθιμα. Είναι τρόπος υπάρξεως, συμφωνία της ψυχής με έναν νόμο που δεν θεσπίστηκε από ανθρώπους. Ο Ζεύς πατήρ του Σοφοκλή δεν είναι μόνο ο Ολύμπιος θεός, αλλά η νομοθετική αρχή του κόσμου, εκείνη η ενότητα που οι μεταγενέστεροι Νεοπλατωνικοί θα ονομάσουν -Νου .
Μπροστά της, κάθε ανθρώπινη πράξη κρίνεται όχι από το αποτέλεσμά της, αλλά από την εσωτερική της τάξη.
Γι’ αυτό και η εὐσέβεια, όπως την εννοεί ο ποιητής, ΔΕΝ φθείρεται με τον θάνατο. Εδώ η τραγική σκέψη αγγίζει καθαρά την Ορφική παράδοση.
Η ψυχή, φεύγοντας από τον κόσμο, δεν μεταφέρει μαζί της αξιώματα, επιτυχίες ή λάφυρα, αλλά ἕξεις: τρόπους υπάρξεως, καθαρότητα ή μόλυνση.
Ό,τι έζησε ως εὐσέβεια γίνεται συνοδός της· ό,τι υπήρξε ύβρις γίνεται βάρος.
Έτσι και στα Ορφικά ελάσματα, ο νεκρός δεν επικαλείται κατορθώματα, αλλά δηλώνει ότι δεν έδρασε άδικα· ότι κράτησε την ψυχή του σε συμφωνία με την κοσμική τάξη.
Οι Ορφικοί Θρησκευτές , θα αναγνωρίσουν σε αυτόν τον σοφοκλείο λόγο μια πρώτη διατύπωση της δικής τους ηθικής: πρώτα κάθαρση του βίου, έπειτα γνώση, και τέλος προσέγγιση Των Θεών.
Η εὐσέβεια δεν είναι το τέλος της φιλοσοφίας, αλλά η προϋπόθεσή της.
Χωρίς αυτήν, κάθε νίκη είναι ήδη μια ήττα της ψυχής· με αυτήν, ακόμη και η απώλεια μπορεί να μετατραπεί σε σωτηρία.
Έτσι, ο λόγος του Σοφοκλή στον Φιλοκτήτη ξεπερνά τον χρόνο του.
Δεν απευθύνεται μόνο σε πολεμιστές που κουρσεύουν χώρες, αλλά σε κάθε άνθρωπο που βαδίζει μέσα στον κόσμο.
Μας υπενθυμίζει ότι υπάρχει κάτι που ΔΕΝ αρπάζεται, ΔΕΝ καίγεται και ΔΕΝ χάνεται: η εὐσέβεια ως μόνιμος συνοδός της ψυχής, από τη ζωή ως το επέκεινα.
Κέων Λοκρός Εσπέριος
Ιερεύς Ορφικής Θρησκείας
Ι.Κ.ΟΦΙΩΝ