ΟΥΡΑΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΝΔΗΜΟΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗ
Φίλες και φίλοι θα εστιάσουμε σήμερα στη θεά του έρωτα, που κρύβει μέσα της τη χαρά της ζωής που κατοικεί όπου υπάρχει ήλιος, λιακάδα.
Έτσι την εκθείαζε στην αρχαιότητα ο ορφικός ύμνος “προς Αφροδίτη”:
«Ουρανία πολυ-ύμνητε φιλογέλωτη Αφροδίτη, Θαλασσογέννητη, γενετήσια, Θεά φιλολονύχτια, σεβάσμια, νυχτερινή, ζεύκτειρα, δολοπλόκα, ανάγκης μητέρα.
Τα πάντα από σένα προέρχονται ω ζευκτειρία κόσμου δύναμις που στα χέρια σου κρατάς των τριών βασιλείων τα πεπρωμένα.
Εσύ γεννάς όλα όσα εν τωουρανώ ευρίσκονται και όσα εις την Γαία την πολύκαρπον και όσα εις της θαλάσσης τα βάθη.
Ω! Σεβαστή πάρεδρε του Βάκχου, θαλασσότερπτη, χρήσιμη στους γάμους, των Ερώτων Μητέρα πειθηνία και κλινόχαρη, κρυφίας χαράς δώτειρα, φανερή και αφανέρωτη, ποθεινομάλλα ευπάτειρα.
Ελθέ Μακαρία Θεά εσύ που υπέρτερα αξιέραστη μορφή έχεις.»
Διότι σε επικαλούμαι με πνεύμα ταπεινό και καθαγιασμένους λόγους.
Είναι ξεκάθαρο στον ύμνο, πως η βούληση της θεάς είναι για έρωτα όχι για γάμο.
Όταν γίνεται δεκτή στον Όλυμπο, γίνεται μια ανόητη και μάταιη προσπάθεια να τη συνδέσουν μ΄ ένα μόνο σύζυγο, τον τεχνίτη Ήφαιστο, και η άλλη της ονομασία ως σύζυγός του είναι Χάρις.
Είναι η Χάρη της φυσικής ομορφιάς ενσαρκωμένη.
Στον Όμηρο πάλι διακρίνουμε πως είναι νεόφερτη στον Όλυμπο:
Μόλις που την ανέχονται, είναι μια ξένη και πάντα ζητά την ευκαιρία να ξεφύγει.
Όπως και ο άλλος «ξένος», ο Άρης, ευχαρίστως επιστρέφει στο σπίτι της.
Την ένωσή της με τον Άρη και το λουτρό που την ακολούθησε, τα μαθαίνουμε από το ποίημα του Δημόδοκου:
«Και η Αφροδίτη γελαστή κατά την Κύπρο πήγε
στην Πάφο που ΄χε εκεί ναό βωμό μοσκαχνισμένο.
Κι οι Χάρες σαν την έλουσαν και μυρωδιές ουράνιες
την άλειψαν, που στους θεούς τους αθάνατους πρέπουν,
κι ολόμορφα τη στόλισαν και να την βλέπεις θάμα.»
Ο Πλάτωνας μας μιλά για την Αφροδίτη χρησιμοποιώντας δυο άλλες προσωνυμίες:
Την Πάνδημο Αφροδίτη, του κοινού έρωτα, και την Ουράνια, του ουράνιου έρωτα.
Οι πιστοί της Ουράνιας Αφροδίτης αποδημούσαν κοντά της, όπως συνέβαινε στην Κόρινθο σε ένα ιερό που βρισκόταν ψηλά στην κορυφή του βουνού.
Εκεί τους υποδέχονταν φιλικές ιέρειες.
Στην πραγματικότητα η λέξη Πάνδημος εξέφραζε την παρουσία της θεάς σε όλα τα στρώματα ενός λαού, τα οποία κατά κάποιο τρόπο συνδέει.
Ο έρωτας της Πανδήμου όμως είναι κοινός για όλο τον κόσμο, αφού ερωτεύονται τα σώματα και όχι οι ψυχές.
Και για εμάς έρωτας καλός και άξιος να εγκωμιαστεί, είναι εκείνος που παρακινεί για ευγενικά συναισθήματα.
Τις ποιότητές του τις βρίσκουμε ελκυστικές και απολαυστικές, είτε αυτές βρίσκονται σε ένα άλλο πρόσωπο, σε ένα έργο τέχνης, σε ένα ωραίο βιβλίο ή στην φύση.
Αιώνια η ανάγκη του ανθρώπου γι΄ αγάπη, μεταμορφωτική.
Αυτές οι δυο προσωνυμίες της Αφροδίτης φαίνονται ενωμένες με μια τρίτη και φτιάχνουν μια τριάδα, όπως συμβαίνει στην πολύ αρχαία λατρεία της στη Θήβα όπου η θεά ονομαζόταν με τον τρίτο τύπο:
«Αποστροφία».
Πίσω από τη μορφή της στέκει καθαρά η σημιτική θεά της αγάπης Ιστάρ (Αστάρτη), βασίλισσα του ουρανού κι εταίρα ταυτόχρονα.
Ο Παυσανίας μας λέει πως «Οι Ασσύριοι ήταν οι πρώτοι από την ανθρώπινη φυλή που λάτρεψαν την Αφροδίτη Ουρανία, (αυτήν που γεννήθηκε χωρίς μητέρα αλλά μόνο απ΄ τον Ουρανό)», κατόπιν ο λαός της Πάφου στην Κύπρο, των Φοινίκων στην Παλαιστίνη και των Κυθήρων που παρέλαβαν τη λατρεία της από τους Φοίνικες.
Στον ελληνικό κόσμο η πολύπλευρη υπόσταση της θεάς την έφερε στις πρώτες θέσεις του ελληνικού πάνθεου και την συνέδεσε με την τέχνη και τη λογοτεχνία. Λατρεύτηκε με κάθε επισημότητα όταν πήρε τη θέση της στον Όλυμπο, έχοντας ενσωματώσει τα στοιχεία μιας πανάρχαιας θεότητας της οποίας η λατρεία υπήρχε στη Χοιροκρατία.
Στη Νεολιθική εποχή η λατρεία τέτοιας θεότητας ήταν διαδεδομένη και συνδεόταν, μεταξύ άλλων, με τον σημαντικό ρόλο της γυναίκας.
Με την ανακάλυψη του χαλκού οι συνθήκες άλλαξαν και κατασκευάστηκαν καινούργια εργαλεία και όπλα οπότε η παλαιά λατρεία της νεολιθικής θεάς συμπληρώθηκε με καινούργια στοιχεία όπως οι προσφορές ζώων.
Ένα απ΄ τα κύρια σύμβολα της Αφροδίτης ήταν ο φαλλός, σύμβολο της γονιμότητας και του έρωτα, που λατρευόταν ως ιερή πέτρα.
Επίσης τη θεά της γονιμότητας συμβόλιζαν ο τράγος, το περιστέρι, η μυρτιά και το ρόδο.
Οι ανεμώνες και τα τριαντάφυλλα ήταν τα σύμβολα της θεάς του έρωτα και ταυτόχρονα της βλάστησης.
Ένας μύθος αναφέφει ότι ο μυθικός βασιλιάς της Κύπρου Πυγμαλίων ερωτεύτηκε τόσο την Αφροδίτη ώστε κατασκεύασε ένα άγαλμά της από ελεφαντόδοντο και άρχισε να ικετεύει τη θεά να του δώσει ζωή.
Η Αφροδίτη εισάκουσε την παράκλησή του και έδωσε ζωή στο άγαλμα που ονομάστηκε Γαλάτεια.
Από τον δεσμό του Πυγμαλίωνα με τη Γαλάτεια-Αφροδίτη γεννήθηκαν ο Πάφος, οικιστής της πανάρχαιης Πάφου, και η Μεθάρμη.
Άλλοι μύθοι φέρουν και το μυθικό βασιλιά της Πάφου Κινύρα ως εραστή της.
Κλείνοντας, αξίζει να θυμηθούμε πως όταν ο Ιάσωνας έφθασε στην Κολχίδα ήξερε πως για να κατακτήσει το Χρυσόμαλλο Δέρας, έπρεπε να έχει στο πλευρό του τη Μήδεια.
Η Αφροδίτη τον είδε απ΄ τον ουρανό και θέλησε να τον βοηθήσει. Πήρε λοιπόν το στραβολαίμη (στην πραγματικότητα ήταν η Ιυγξ -η μικρή μάγισσα- που είχε μεταμορφώσει η Ήρα σε πουλί),και τον έδεσε με άλυτα δεσμά σε έναν μικρό τροχό με τέσσερεις ακτίνες.
Τώρα η κίνηση του τροχού θα συνόδευε για πάντα τα σκιρτήματα του λαιμού της ίυγγος.
Εκείνο το μικρό αντικείμενο, είναι η μηχανή, το τεχνούργημα της έκστασης.
Επιβάλλει στο πνεύμα την κυκλική κίνηση, που το βγάζει από την αδράνεια και το γατζώνει σε έναν θεϊκό τροχό που γυρίζει αδιάκοπα προς τις ουράνιες σφαίρες.
Σε κείνον τον τροχό αφήνονταν να πιαστούν οι σκέψεις των θεών.
Έτσι δεν ήταν ο Απόλλωνας και ο Διόνυσος οι άρχοντες της έκστασης, πριν από αυτούς ήταν η Αφροδίτη.
Αυτό που στους Δελφούς αποτελεί αίνιγμα για την Αφροδίτη είναι ένα παιχνίδι:
Από την οροφή του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς, κρέμονταν μικροί τροχοί, στους οποίους στερεωνόταν το σώμα ενός πουλιού.
Έλεγαν ότι εκείνοι οι τροχοί έβγαζαν έναν ήχο, ένα ελκυστικό κάλεσμα.
Ήταν οι Μάντισσες που είχε κατονομάσει ο Πίνδαρος, οι αρθρώσεις του πνεύματος στην κυκλική κίνηση των ουρανών.
Πηγές:Vasw Dendropoulou
ELLEN XARRISON, ΡΟΜΠΕΡΤΟ ΚΑΛΑΣΣΟ, ΚΕΡΕΝΥΙ