ΠΩΣ ΑΡΧΙΣΕ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Από ποιες πηγές πληροφορούμαστε για την Ελληνική Φιλοσοφία;
Η Ελληνική Φιλοσοφία στη σπερματική της περίοδο έθιξε όλα τα προβλήματα που απασχόλησαν το μυαλό του ανθρώπου, όπως το πρόβλημα της ουσίας, της κατασκευής και την ψυχολογίας του κόσμου, το πρόβλημα του τι είναι δυνατόν να υπάρχει πέρα από τις φυσικές δυνάμεις, το πρόβλημα της καταγωγής της ζωής, το πρόβλημα της ύπαρξης του ανθρώπου στο χώρο της Δημιουργίας, της σχέση του με τη Φύση, τη Γη και τον Ουρανό και τη συνύπαρξή του με το κοινωνικό περιβάλλον.
Το Ελληνικό Πνεύμα ασχολήθηκε πολύ σοβαρά με την επίλυση όλων αυτών των προβλημάτων και πέτυχε, μέσα από τη λάμψη, τη διαφάνεια και την καθαρότητα, να ερμηνεύσει τους κανόνες και τους Νόμους λειτουργίας της Ελληνικής Φύσης και της σχέσης του ανθρώπου με τον ίδιο του Δημιουργό, με τη σαφήνεια του Ελληνικού λόγου και των νοημάτων του.
Οι Αρχαίοι Έλληνες διέλυσαν την ομίχλη των μύθων και των δεισιδαιμονιών των περασμένων εποχών και δημιούργησαν την πρώτη ιστορία του ανθρώπου στη βάση της Λογικής, της Απόδειξης και της απαραίτητης κριτικής στη σύνδεση το γεγονότων μέσα στο χρόνο.
Μέσα από αυτόν τον αδυσώπητο αγώνα της Γνώσης και της Έρευνας πάνω στα ερωτήματα που βασάνιζαν τα μυαλά των εκλεκτών του πνεύματος, οι φιλόσοφοι μπόρεσα να αποκαλύψουν τους πρώτους κανόνες της Λογικής, της Φυσικής, των Μαθηματικών, της Ψυχολογίας, της Αισθητικής, της ηθικής, της Κοινωνιολογίας, καθώς και της Πολιτικής Φιλοσοφίας, που αποτελεί αποκλειστικό δημιούργημα του Ελληνικού Πνεύματος.
Το γεγονός αυτό έπεισε Ευρωπαίους διανοητές να ταυτίσουν την Ελληνική Φιλοσοφία με το σύνολο ύπαρξης της φιλοσοφίας.
Όλες οι Αρχές και η Έννοιες του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού θεωρούνται σήμερα Ελληνικές.
Ο ισχυρισμός ότι "όποιος αρχίζει να φιλοσοφεί σκέφτεται Ελληνικά" αποδεικνύεται επίκαιρος σε κάθε εποχή.
Συμπέρασμα: "Οι ρίζες όλων των προβλημάτων της Ζωής είναι βυθισμένες μέσα στο Ελληνικό έδαφος".
Η μελέτη της Ελληνικής Φιλοσοφίας είναι μελέτη της Καταγωγής και των Αρχών του Ευρωπαϊκού πολιτισμού μέσα στο οποίο "υπάρχουμε και κινούμεθα και εσμέν".
Τρεις είναι η περίοδοι της Ελληνικής Φιλοσοφίας:
• Η Προσωκρατική Φιλοσοφία,
• Η Αττική Φιλοσοφία και
• Η Φιλοσοφία των Ελληνιστικών και των Ρωμαϊκών χρόνων.
Πηγές της γνωριμίας μας με την Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία είναι τα πρώτα κείμενα των φιλοσόφων και, σε συνέχεια, οι βιογραφίες, οι ιστορικές εκθέσεις και τα υπομνήματα διαφόρων μεταγενέστερων συγγραφέων πάνω στους φιλοσόφους.
Για το λόγο της απώλειας πολλών έργων των Ελλήνων φιλοσόφων στο πέρασμα του χρόνου, οι γνώσεις μας είναι εξαιρετικά περιορισμένες.
Έχουν σωθεί έργα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Πλουτάρχου, του Φίλωνα, των Νεοπλατωνικών Πλωτίνου, Ιάμβλιχου και Πρόκλου.
Δυστυχώς έχουν χαθεί τα κείμενα των Προσωκρατικών, των Σωκρατικών, των Ακαδημαϊκών, των Περιπατητικών, των Στωικών, των Επικουρείων, των Σκεπτικιστών και τον Εκλεκτικών.
Αναφέρω συμπληρωματικά ότι η φιλοσοφική λάμψη εκείνης της εποχής σημαδεύτηκε και από φιλοσόφους οι οποίοι δεν έγραφαν, αλλά ομιλούσαν, όπως ο Θαλής, ο Πυθαγόρας, ο Σωκράτης, ο Πύρρων, ο Αρκεσίλαος, ο Καρνεάδης, ο Επίκτητος και ο Αμμώνιος Σακκάς.
Σημειώνω, επίσης, ότι η Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι δεν εξάντλησαν τη φιλοσοφική τους δραστηριότητα και ακτινοβολία στο γράψιμο, αλλά εκτιμούσαν βαθύτερα τον προφορικό λόγο στην προσωπική τους επικοινωνία, στις διαλέξεις τους στις Σχολές, ιδιαίτερα των Αθηνών, καθώς και στις ειδικές διδασκαλίες τους σε μαθητές.
Μπροστά σε αυτά τα χάσματα των χρονικών περιόδων καταφεύγουμε σε έναν δεύτερο κύκλο πηγών.
Για εκείνους που έγραψαν, προσπαθούμε να σχηματίσουμε μία εικόνα από τα κείμενα των μαθητών τους.
Για εκείνους που χάθηκαν τα έργα τους, ανατρέχουμε στις μαρτυρίες κατοπινών συγγραφέων.
Τέλος, βασιζόμενοι σε βιογραφίες από σύγχρονους ερευνητές αντλούμε στοιχεία από ιστορικές εκθέσεις, από ανθολόγια και υπομνήματα.
Από τις βιογραφίες, το σπουδαιότερο έργο που βρίσκεται στα χέρια μας είναι του Διογένη του Λαέρτιου "Βίοι και γνώμαι των εν φιλοσοφία ευδοκιμησάντων και των εκάστη αιρέσει αρεσκόντων εν επιτόμου συναγωγή". Αποτελείται από 10 βιβλία και γράφτηκε το 3ο αιώνα μ. Χ.
Έχουμε ακόμα ορισμένες βιογραφίες από τον Λουκιανό, τον Φιλόστρατο, τον Πορφύριο και ένα μέρος του έργου "Σύνταξις των φιλοσόφων" του Φιλοδήμου του 1ου αιώνα π. Χ.
Για την ευρύτερη ανάλυση των πηγών αναφέρομαι σε έργα όπως οι "Noctes Atticae", οι "Δειπνοφιστές" του Αθήναιου γύρω στο 200 π. Χ., η "Ποικίλη Ιστορία του Αιλιανού, οι "Εκλογές" του Στοβαίου καθώς και σε έργα του Κικέρωνα, του Πλουτάρχου, του Γαληνού, του Σέξτου Εμπειρικού, του Κλήμη Αλεξανδρέως, του Ιππολύτου Ρώμης και άλλων Πατέρων της Εκκλησίας.
Τελειώνοντας, αναφέρομαι στη γνωριμία μας με την Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία με τα υπομνήματα και τα σχόλια πάνω σε έργα Ελλήνων φιλοσόφων, γραμμένα από τον Θεμίσθιο, τον Φιλόπονο, τον Πρόκλο, τον Αλβίνο, τον Ολυμπιόδωρο και άλλους.
Paul Pissanos