οι 9 μούσες

Οι Εννέα Μούσες εμπνέουν τους καλλιτέχνες από την αρχαιότητα και υπάρχουν αμέτρητοι πίνακες, σχέδια, ποιήματα και αγάλματα αφιερωμένα σε αυτές. Όλοι οι καλλιτέχνες της Αναγέννησης αναγνώριζαν τη σημασία τους στην καλλιτεχνική δημιουργία, αφιερώνοντας τα έργα τους στις Μούσες. Σήμερα, η διασημότερη γλυπτική απεικόνιση των Μουσών βρίσκεται στην Ελλάδα, στην Κέρκυρα· η Αυτοκράτειρα Σίσσυ της Αυστρίας παρήγγειλε τη δημιουργία των αγαλμάτων τους για να κοσμήσει τον κήπο της εξοχικής της κατοικίας στην Κέρκυρα, το περίφημο Αχίλλειο.

Μούσα-Μάντισσα Μελπομένη: Το όνομά της συνδέεται με το «μελόδραμα» (υποκριτική) και την «πόση» (κατανάλωση οίνου). Η λέξη «τραγωδία» ανάγεται στην αρχαιότητα και συνδέεται με τη λέξη «τράγος» (το αρσενικό κατσίκι). Οι αιγοβοσκοί των ελληνικών βουνών, συχνά υπό την επήρεια οίνου, ντύνονταν με δέρματα τράγων για να δώσουν παραστάσεις και να διασκεδάσουν, μιμούμενοι τη συμπεριφορά του τράγου —συχνά με μια κωμική αλλά και προκλητική, σεξουαλικού χαρακτήρα συμπεριφορά—, μια πρακτική που οδήγησε στη σταδιακή εξέλιξη ενός ολοκληρωμένου μουσικοθεατρικού προτύπου. Η Μούσα απεικονίζεται σε στάση υποκριτικής, όρθια, να κρατά το ρόπαλο του Ηρακλή και να φορά τη μάσκα του. Ως Μούσα-Μάντισσα, η Μελπομένη δίδασκε την τέχνη του θεάτρου, εμφυσώντας το ηρωικό πνεύμα στους νέους και ανυψώνοντας το φρόνημα των υπολοίπων. Σε αντίθεση με τη Θάλεια, η Μελπομένη ήταν η προστάτιδα της Τραγωδίας· η ίδια επινόησε την τραγωδία, τη ρητορική τέχνη και το μέλος (τη μελωδία).

Μούσα Τερψιχόρη: Το όνομά της προέρχεται από τις λέξεις «τέρψις» (ευχαρίστηση, ικανοποίηση, χαρά) και «χορός» (χορός, τραγούδι και κίνηση). Στο θέατρο, ακολουθεί πάντα τη Μελπομένη και διδάσκει τη μουσική και τον χορό. Η λύρα (όργανο συγγενές με την κιθάρα) αποτελεί σύμβολο μαντικής που συνδέεται με τον θεό Απόλλωνα. Η Τερψιχόρη ήταν η προστάτιδα του χορού· της αποδίδεται η επινόηση χορών, της άρπας και της εκπαίδευσης. Ονομάστηκε Τερψιχόρη επειδή αντλούσε χαρά και διασκέδαση από τον χορό (το ρήμα «τέρπω» στα ελληνικά σημαίνει διασκεδάζω ή ευφραίνω). Απεικονιζόταν να φέρει στεφάνι δάφνης στο κεφάλι, να κρατά άρπα και να χορεύει.

Μουσείο-Μαντείο Πολύμνια : Το όνομα συντίθεται από το «Πολύ» (που δηλώνει το μέγεθος ή την αφθονία μιας ουσίας) και το «Υμνία», το οποίο προέρχεται από το ρήμα «υφαίνω» (υφ-υφαίνω), παραπέμποντας στην ύφανση λέξεων και γραπτών πληροφοριών, όπως ακριβώς υφαίνεται ένα ταπισερί. Στον Όμηρο (Ιλιάδα Ζ 169-170) διαβάζουμε: «Γράψας εν πινάκι πτυκτώ θυμοφθόρα πολλά» (έγραψε σε πτυσσόμενες ξύλινες πινακίδες πολλά μηνύματα που προκαλούσαν αγωνία και τις δίπλωσε). Το Μουσείο της Πολύμνιας αποτελούσε χώρο όπου υφαίνονταν γραπτά κείμενα και αποθηκεύονταν πληροφορίες. Η Πολύμνια απεικονιζόταν με το δάχτυλο μπροστά στο στόμα της, συμβολίζοντας τη σιωπή. Ως Μαντείο, η Πολύμνια ήταν προστάτιδα των θείων ύμνων και της μιμητικής τέχνης, ενώ της αποδίδεται η εφεύρεση της γεωμετρίας και της γραμματικής. Απεικονιζόταν να κοιτάζει προς τον ουρανό, κρατώντας μια λύρα.

Μουσείο-Μαντείο «Καλλιόπη»: Το όνομα συνδυάζει το «κάλλος» (καλό, σωστό, λαμπρό κ.λπ.) και την «όπα» (ανοιχτό μάτι, ευρύ όραμα). Στην εποχή του Δία, η ύπαρξη πολλών γλωσσικών ιδιωμάτων στην Ελλάδα (Αχαΐα, Κρήτη, Δωρίδα, Κυδωνία, Πελασγία) προκαλούσε σύγχυση. Το μουσείο «Καλλιόπη» θεωρήθηκε ως η σπουδαιότερη προσφορά, καθώς ανέλαβε να ταξινομήσει τις πολυάριθμες λέξεις των ναυτικών ώστε να γίνονται κατανοητές από τους ορεινούς πληθυσμούς και αντίστροφα —καθώς και σε όλες τις περιοχές και τα επαγγέλματα— και να δημιουργηθεί ένα κοινό λεξικό. Η «Γλώσσα» (ως φορέας γνώσης) περιλάμβανε τη γνώση πολλών λέξεων, συμβάλλοντας στην άνοδο του επιπέδου του πολιτισμού. Η Καλλιόπη απεικονίζεται καθιστή, σε στάση στοχασμού, με τον αγκώνα να ακουμπά στο γόνατο και να κρατά γραφίδα και πινακίδες, έτοιμη να τις διαβάσει (η ελληνική γραφή χρονολογείται από την εποχή του Δία, πριν από περισσότερα από 15.000 χρόνια, πολύ πριν από την εμφάνιση των Φοινίκων). Η Καλλιόπη ήταν η ανώτερη των Μουσών. Συνόδευε βασιλείς και πρίγκιπες, συμβάλλοντας στην επιβολή της δικαιοσύνης και της γαλήνης. Ήταν προστάτιδα της ηρωικής ποίησης και της ρητορικής τέχνης. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Όμηρος ζήτησε από την Καλλιόπη να τον εμπνεύσει κατά τη συγγραφή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας· γι' αυτόν τον λόγο, η Καλλιόπη απεικονίζεται να κρατά δάφνες στο ένα χέρι και τα δύο ομηρικά έπη στο άλλο.

ΜΟΥΣΑ-ΜΑΝΤΕΙΟ ΕΥΤΕΡΠΗ (EY = καλό, ευτυχές, απόλαυση / ΤΕΡΠΗ = ευχάριστη, ικανοποιημένη). Η χαρούμενη Μούσα που συνδέεται με τη διδασκαλία της μουσικής, τον χορό και την οινοποιία, και διατηρεί στενό δεσμό με τον Βάκχο (Διόνυσο)· τα μουσικά της όργανα είναι η γκάιντα, ο διπλός αυλός και ο φλογέρας. Φύλαττε τη γνώση για κάθε είδους παραδοσιακή μουσική του γνωστού κόσμου της. Η Μούσα Ευτέρπη ανακάλυψε διάφορα μουσικά όργανα, μεθόδους διδασκαλίας και τη διαλεκτική. Απεικονιζόταν πάντα να κρατά έναν αυλό, ενώ γύρω της υπήρχαν πλήθος μουσικών οργάνων.

ΜΟΥΣΑ-ΜΑΝΤΕΙΟ ΟΥΡΑΝΙΑ (από το Ουρανός = ουρανός). Στη *Θεογονία* —την ελληνική εκδοχή της Γένεσης— «ο ιστορικός Ησίοδος (800-750 π.Χ.) παραδέχτηκε ότι οι πληροφορίες της *Θεογονίας* προέρχονταν από τις Μούσες των βουνών του Ελικώνα (Μαντείο)». (Στην αρχή υπήρχε το Χάος, μετά το Έρεβος και η Νύχτα, στη συνέχεια το φως της ημέρας, μετά ο ουρανός, η Γη και ο Έρωτας)... «Η *Θεογονία* αποτελεί έναν μυθολογικό κώδικα γεγονότων και όχι θρησκεία· αντιπροσωπεύει την προ-φιλοσοφική και προ-επιστημονική εξέλιξη των Παλαιολιθικών Ελλήνων». Στην αρχή υπήρχαν το Χάος, η Γαία (=ύλη) και ο Έρωτας (ελκτική δύναμη = βαρύτητα)· από το Χάος γεννήθηκαν το Έρεβος και η Νύχτα, και από αυτούς τους δύο γεννήθηκαν ο Αιθέρας (ουσία που επιτρέπει τη διάδοση του φωτός) και το φως της ημέρας. Παράλληλα, γεννιέται η Γαία (Γη), η οποία περιλαμβάνει τον Ουρανό (=ουρανός + αστέρια), και από αυτούς τους δύο γεννιούνται ο Ωκεανός, ο Κοίος, ο Κρείος, ο Υπερίων (=Γαλαξίας), ο Ιαπετός και ο Κρόνος, καθώς και οι Κύκλωπες Βρόντης, Στερόπης και Άργης (οι Τιτάνες). Ακολουθούν οι Τιτανίδες: Θεία, Ρέα, ​​Θέμις, Μνημοσύνη (=μνήμη), Φοίβη, Τηθύς. Η Μούσα Ουρανία ήταν η προστάτιδα των ουράνιων σωμάτων και των άστρων· αυτή επινόησε την αστρονομία. Απεικονιζόταν πάντα να φέρει αστέρια, μια ουράνια σφαίρα και έναν διαβήτη.

Η Μούσα Θάλεια (το όνομα της οποίας συνδέεται με την εποπτεία και την παρατήρηση των καιρικών συνθηκών σε θάλασσα και ξηρά) δίδασκε στους ανθρώπους την αλιεία, την κτηνοτροφία, τη γεωργία και τις τεχνικές καλλιέργειας και φροντίδας των φυτών. Συμβούλευε επίσης τους ναυτικούς να κατανοούν τις καιρικές συνθήκες και να παρατηρούν αστερισμούς και αστέρια, όπως τις Πλειάδες, τον Ωρίωνα, τον Σείριο και τη Μεγάλη Άρκτο. Καθοδηγούσε τις εργασίες που έπρεπε να γίνονται κατά την εναλλαγή των εποχών [όταν ο Ωρίων και ο Σείριος φτάνουν στο κέντρο του ουρανού και η Μεγάλη Άρκτος βλέπει τον Αυγερινό, είναι η ώρα για τον τρύγο και τη μεταφορά των σταφυλιών (Ησίοδος, *Έργα και Ημέραι*, στίχοι 609-611)]. Απεικονιζόταν στεφανωμένη με κληματόφυλλα, φορώντας χιτώνα, ενώ κρατούσε στο ένα χέρι μια μάσκα κωμωδίας και στο άλλο μια ράβδο διδασκαλίας. Η Μούσα Θάλεια ήταν προστάτιδα της κωμωδίας, την οποία και ανακάλυψε, ενώ συνδέθηκε επίσης με τη γεωμετρία, την αρχιτεκτονική και τη γεωργία. Ήταν, επιπλέον, προστάτιδα των συμποσίων και απεικονιζόταν πάντα να κρατά μια θεατρική μάσκα κωμωδίας.

ΜΟΥΣΑ ΕΡΑΤΩ – Η ένωση του άνδρα και της γυναίκας. Δίδασκε στις νέες γυναίκες την ηθική, τη σεμνότητα και τις υποχρεώσεις του γάμου. Ο γάμος αποτελεί αρχαία ελληνική παράδοση που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση μαρτύρων για την τελετή, ενώ η ελληνική επινόηση του λευκού νυφικού συμβόλιζε την αγνότητα της νύφης. Σύμφωνα με την αθηναϊκή νομοθεσία, επιτρεπόταν ο γάμος μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας με σκοπό την τεκνοποίηση. Η Ερατώ απεικονίζεται γυμνή (σύμβολο γονιμότητας) να κρατά μια λύρα. Η Μούσα Ερατώ ήταν προστάτιδα του έρωτα και της ερωτικής ποίησης, καθώς και του γάμου. Το όνομά της προέρχεται από τη λέξη «Έρως», που αναφέρεται στο συναίσθημα του ερωτικού πάθους. Απεικονιζόταν να κρατά λύρα, καθώς και βέλη και τόξα του έρωτα. Η Ερατώ ήταν η μούσα της λυρικής ποίησης, και συγκεκριμένα των ερωτικών ποιημάτων και τραγουδιών. Ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες Μούσες χάρη στα λευκά λουλούδια και τα τριαντάφυλλα που είναι πλεγμένα στο κεφάλι της σαν στεφάνι. Είναι επίσης εκείνη που κρατά τη λύρα. Μερικές φορές απεικονίζεται να κρατά την κιθάρα, ένα μουσικό όργανο που επινόησε η ίδια μαζί με τον Απόλλωνα. Καλός της φίλος είναι ο Έρωτας (γνωστός και ως Κιούπιντ). Η Ερατώ κρατούσε χρυσά βέλη τα οποία έδινε στον φίλο της, τον Έρωτα· εκείνος τα σημάδευε στους ανθρώπους, κάνοντάς τους να ερωτεύονται το πρώτο πράγμα που έβλεπαν μπροστά τους. Η Ερατώ και ο Έρωτας περιπλανιούνταν παντού, εμπνέοντας τους ανθρώπους με ερωτική ποίηση και κάνοντάς τους να ερωτεύονται.

Μουσείο-Μαντείο της Κλειούς (της Μούσας της Ιστορίας) – όνομα που προέρχεται από το ρήμα «κλείω» (κλείνω/ασφαλίζω), υποδηλώνοντας την απαγόρευση πρόσβασης σε ξένους στα ιστορικά αρχεία ενός κράτους. Σε αυτό το μουσείο φυλάσσονταν πληροφορίες για το παρελθόν και το παρόν, ενώ γίνονταν και στατιστικές προβλέψεις για το μέλλον. Το άγαλμά της συνοδεύεται από έναν κώδικα (χειρόγραφο βιβλίο)· στο ένα χέρι κρατά σάλπιγγα για να διαλαλεί τα σπουδαία γεγονότα και στο άλλο κλεψύδρα, για να εξιστορεί το παρελθόν των ιστορικών συμβάντων. Η Μούσα Κλειώ θεωρείται η εφευρέτρια της ιστορίας και της κιθάρας. Στην αρχαιότητα, η ιστορία ονομάστηκε «Κλειώ», καθώς το όνομα παραπέμπει στο «κλέος» – την ελληνική λέξη για τα ηρωικά κατορθώματα. Η Κλειώ απεικονιζόταν πάντα με σάλπιγγα στο δεξί χέρι και βιβλίο στο αριστερό.